پرونده >> عمومی >>

خبر وبژه

کد خبر: ۳۸۷۶
تاریخ انتشار:۲۸ فروردين ۱۳۹۸ - ۱۵:۲۳
چهل سال اردوی جهادی - بخش نهایی

تهران - ایرناپلاس - بخش نهایی میزگرد نقد و بررسی کارنامه عملکرد اردوهای جهادی به آسیب‌شناسی رویکردهای حاکم بر اردوهای جهادی، تبعات اجرای نادرست جهت‌گیری‌ها و نقش دولت در امر توسعه روستایی می‌پردازد. این میزگرد با حضور سه نفر از فعالان این حوزه، آقایان دکتر هامون طهماسبی، مهندس محمدحسین بحرینی و مهندس علی شهرستانی برگزار شد.

درگیر ظواهر و حرف شده‌ایم

ایرناپلاس: به نظر می‌رسد وضعیت فعلی درخصوص توسعه روستایی، نشأت گرفته از پیاده‌سازی غلط الگو‌های لیبرال و سوسیالیستی در اداره امور جامعه است.

طهماسبی: من به‌عنوان کسی که رساله دکتری در بخش آموزش مدیریتی دارد، معتقدم برخی از دانشکده‌های مدیریتی دنیا الان به‌واسطه انتقاداتی که از همین جنس، در جهتی که مدیران اساساً غیر از حداکثر کردن سود به چیز‌های دیگر هم فکر کنند، بازطراحی می‌شود، از جمله منابع اجتماعی؛ اما ما هنوز تمام کتاب‌هایمان با این فضا غریبه هستند. در بهترین دانشکده‌های مدیریت هنوز به ما یاد می‌دهند که وظیفه مدیر، حداکثر کردن سود سهامدارانش است.

ایرناپلاس: بله من این را قبول دارم. می‌خواهم بگویم که ما از شعار چپ و راست اقتصادی، فقط مضراتش را گرفتیم.

طهماسبی: بله دقیقاً. ما فوایدش را نگرفتیم و فقط مضرات هر دو مکتب را گرفتیم. متأسفانه به این دلیل که درگیر ظواهر و حرف شده‌ایم. در خصوص فرمایش دوستان باید عرض کنم من نمی‌دانم که چطور می‌شود این حجم از بچه‌های خوبی که به اردو‌های جهادی می‌روند را درگیر آموزش کرد. ولی واقعاً نیاز است این آموزش، و بچه‌های ما نیاز دارند بدانند که توسعه کار سختی است و رفتن به جوامع محلی عواقب دارد. یعنی شما یک سفر که می‌خواهید بروید، باید خیلی حساب و کتاب کنید. چون یک سفر ممکن است بر زندگی مردم اثر بگذارد.

اردو‌های جهادی از نظر جهت‌دهی اجتماعی، خیلی موفق نبوده است

به‌طور مثال، مقطعی وارد می‌شویم و بریده‌بریده کار‌هایی می‌کنیم، مثلاً در یک منطقه مرغداری می‌زنیم و چند نفر از مردم محلی را امیدوار می‌کنیم. بقای این مرغداری در شرایط فعلی اقتصاد سرمایه‌داری که میلش به برخورداری از شبکه ارتباطی است و اگر به مرکز قدرت وصل نباشید، خودبه‌خود ضعیف می‌شوید، خیلی از این کسب‌وکارهای کوچک و خرده‌پا محکوم به شکست هستند. اگر حمایت‌ها و پشتیبانی‌هایی نباشد که بخواهد برخلاف جریان غالب از این‌ها حمایت کند، شکست خواهند خورد. به هر حال، گروه کوچک جهادی نمی‌تواند این حمایت‌ها را فراهم کند و خیلی از این کسب وکار‌ها با شکست مواجه می‌شوند. سؤال من این است: آن افرادی که امیدوار شدند و آمدند جلو و ما کلی قانعشان کردیم که گفتیم بیایید و برای خودتان کاری بکنید و آمدند کاری کردند و این کار هم شکست خورد، این چه تبعاتی خواهد داشت؟ لذا باید مسیر فرهنگ جهادی را احیا و تداومش را پیگیری کنیم. اما واقعیت این است که اردو‌های جهادی از نظر جهت‌دهی اجتماعی، برای جامعه مخاطبش که مناطق محروم و مستضعف بودند، خیلی موفق نبوده است و حتی اثرات منفی هم داشته است.

جامعه روستایی باید توانمند شود

منکر این نیستم که  اردوی جهادی کارکرد‌های خوبی دارد، مثل اینکه مدرسه انسان‌سازی است و من هر آدمی که حتی یک بار پایش به اردوی جهادی باز شده است، به‌وضوح تفاوتش با آدم‌های معمولی که این تجربه را نداشتند درک می‌کنم. اما این کارکرد با توجه به وضعیت فعلی اردو‌های جهادی به نظر من توجیه‌پذیر نیست؛ و ما باید در این فضا بازنگری کنیم. در گفتمان عمومی این‌طور جا انداخته‌ایم که توسعه و محرومیت‌زدایی کار ساده‌ای است. اگر مقطعی وارد یک روستا و یک منطقه می‌شویم باید دقت کنیم که قبل از ما این مردم بودند و ما نبودیم. بعد از ما هم این مردم هستند و فقط ما یک مقطعی کنار این‌ها هستیم. این مقطع می‌خواهد دو هفته باشد یا چند سال باشد. خیلی هم فرق نمی‌کند. باوری که ما در پژوهشکده سیاستگذاری در توسعه پایدار به آن رسیده‌ایم، این است که جامعه محلی برای مواجهه با مسائل خودش توانمند شود. چون مسائل هیچ جامعه‌ای هیچ‌وقت به‌طور کامل حل نمی‌شود. ممکن است امروز مسئله آب حل شود و یک سری مسائل فرهنگی به وجود بیاید و این مسائل فرهنگی در روستا، مسائل اقتصادی به وجود آورد. یعنی جامعه محلی هر روز با مسئله روبه‌رو است.

هشتاد درصد اردو‌های جهادی در دانشگاه شکل می‌گیرد

ایرناپلاس: همان‌طور که می‌گویند حس امنیت از خود امنیت مهم‌تر است، فکر می‌کنم حس محرومیت هم از خود محرومیت مهم‌تر است و باید مواظب باشیم که این احساس تقویت نشود. در وضعیت کنونی، شما چه آسیب‌هایی را در مورد اردو‌های جهادی می‌بینید؟ یعنی چه نقد‌هایی را خودتان به سفر جهادی دارید؟

بحرینی: یکی از عمده نقد‌هایی که وارد شده این است که اردو‌های جهادیمان و کسانی را که به اردو‌های جهادی می‌برند، در نهاد‌های جهادی خلاصه می‌شوند و ما گروه جهادی کمتر دیده‌ایم، و اصلاً به آن هویت گروه جهادی کمتر بها می‌دهیم. حدود هشتاد درصد اردو‌های جهادی ما در دانشگاه‌ها شکل می‌گیرد و تعدادی دانشجو در اردو‌ها هستند و وارد اردو می‌شوند و اردو را برگزار می‌کنند و بعد هم از دانشگاه خداحافظی می‌کنند و وارد ادارات می‌شوند. فعالان این حوزه از مسیر جهادی نمی‌توانند معیشت زندگیشان را بچرخانند تا بتوانند در همین حوزه بمانند. فعال اردوی جهادی یک تجربه‌ای را جمع می‌کند و به یک دانشی می‌رسد. این را شاید بتواند به نفر بعدی‌اش منتقل کند و خارج می‌شود و می‌رود وارد یک ارگان دولتی می‌شود. در بهترین حالت یک سری دغدغه‌ها که آن موقع داشته، سعی می‌کند اینجا هم داشته باشد. به نظر من یک چیز‌هایی که باید به نظر من بیشتر به آن‌ها بها داده شود، ساختار اردو‌های جهادی است. یعنی یک چیزی شبیه «سمن» شدن گروه‌های جهادی است که باید الان پیگیری شود.

افزایش بازدهی اردو‌های جهادی

بعد بیاییم بگوییم که این افراد برای اینکه بتوانند از این سمن استفاده کنند و در همین جایگاه بمانند، باید یک درآمدی برای خودشان کسب کنند و از طریق خدمت‌رسانی به روستا درآمد داشته باشند. یکی از حوزه‌هایی که دوستان جهادی می‌توانند به آن وارد شوند، در محصولات روستایی، این است که بتوانند مردم روستایی را توانمند کنند و محصولاتشان را به‌جای اینکه دلال‌های غیرمنصف بگیرند، این دلال‌های منصف توانمند کننده وارد شوند و این محصولات را بگیرند و به شهر برسانند و همزمان مردم را هم توانمند کنند.

نقش‌های حاکمیتی دولت در امر توسعه روستایی

در بحث نگاه حاکمیت به امر آموزش باید به این مسئله اشاره شود که مثلاً در روستایی که کشاورزی و دامداری و رسته‌های شغلی متنوعی دارد، هنرستانشان فارغ‌التحصیل رشته‌هایی مثل حسابداری دارد. یعنی این پر تکرار است. من یک بار لیست فارغ‌التحصیلانشان را گرفتم. آن‌هایی که کارشناسی به بالا داشتند از 23 نفر، 17 نفر حسابداری خوانده بودند. یک نفر گیاه‌شناسی و دو نفر اقتصاد. حالا کجا باید دانش پدرش را یاد بگیرد که دارد در آنجا کشاورزی می‌کند، که بخواهد شغل پدر را ارتقا دهد؟ این خلأ دانش را دولت کجا برایش برطرف می‌کند؟ شاید ما از دولت و از دستگاه حاکمیتی انتظاری که باید داشته باشیم این است که مداخله‌های نابه‌جا نکند، و بچه‌های جهادی توانمندی هنریشان این باشد که از سازمان‌هایی که در روستا انجام وظیفه می‌کنند، امکانات را بگیرند و به نحو مطلوب به مردم برسانند، که شاید این مهم‌ترین همکاری باشد. کار دیگری که شاید دولت نیاز باشد علاوه بر آموزش انجام دهد، مربوط به بحث حوزه‌های طبیعی است. به‌طور مثال، در بحث توزیع آب‌رسانی که من می‌دانم دولت دارد فعالیت‌های خوبی انجام می‌دهد، اگر بتواند این حوزه را تقویت کند، خیلی مثمرثمر خواهد بود. من خیلی از روستا‌هایی که رفتم، رسته‌های شغلیشان به‌واسطه همین نبود آب محدود شده‌ است.

باید بر توانمندی‌های اجتماعی روستایی‌ها تأکید کنیم

ایرناپلاس: در نهایت جمع‌بندی عزیزان رو می‌شنویم.

شهرستانی: من از میان کلام خود دوستان سه تا نتیجه‌گیری می‌کنم: یکی به مباحث دولت و حاکمیتی برمی‌گردد، یکی به خود روستا و یکی هم به شرکت‌کنندگان در مسافرت‌های جهادی. به نظر من در سطح گفتمان عمومی باید کار جدی‌تری انجام شود که در ارتباط با حاکمیت و بازتعریف مباحثی که در روستا و مناطق محروم شکل می‌گیرد، گفتمان جدی‌تری شکل بگیرد. برای خود روستایی‌ها اگر بتوانیم بر توانمندی‌های اجتماعی خود روستایی‌ها تأکید کنیم، خیلی بهتر است. برای شرکت‌کنندگان اردو‌های جهادی هم به نظر من باید بر مبنای مباحث توسعه پایدار، این افراد را آشنا کرد.

طهماسبی: من فکر می‌کنم یک شاخص خوب برای اینکه بدانیم کاری که ما با هدف کمک به محرومیت‌زدایی انجام می‌دهیم چقدر مؤثر است، باید تعریف شود. همین دانشگاه‌ها و هنرستان‌هایی که تأسیس کردند، من هم مشابهش را در مناطقی که اسما محروم هستند، دیده‌ام. در شهر پنج هزار نفره، یک دانشگاه پیام نور تأسیس کرده‌اند که رشته حسابداری و حقوق رشته‌های اصلی آن است. آن هم در منطقه‌ای که کلاً اقتصادش کشاورزی است. کارکردی که این دانشگاه داشته، این است که بچه‌های همان باغدار و کشاورز بروند لیسانس حقوق و حسابداری بگیرند و بگویند که ما باید برویم کار پشت میزی انجام دهیم و دیگر شغل پدرانشان را ادامه ندهند. به نظر من اردو‌های جهادی غایتشان این باید باشد که مردم ما برای حل مسائل خود به‌نوعی جهاد کنند. باید یک گفتمانی راه بیندازیم که مردم منطقه‌های محروم یک اردو‌های جهادی راه بیندازند و لازم نباشد کسی از تهران بلند شود و این همه راه بیاید. نیاز به تغییر نگاه داریم و انشاءالله که روزی ما به این نقطه برسیم که باور داشته باشیم که برای بهبود زندگی خودمان و اطرافیانمان و کشور عزیزمان جهاد کنیم.

گفت‌وگو از عمادالدین محمودی

ارسال نظر
* captcha:
آخرین اخبار ادامه...
ترامپ هدیه‌ بزرگی به تمام جریان‌های اسلامی غرب آسیا بوده‌ است
بررسی تحولات منطقه در گفت‌وگو با سیاوش فلاح‌پور

ترامپ هدیه‌ بزرگی به تمام جریان‌های اسلامی غرب آسیا بوده‌ است

برگ برنده ایران چیست؟
ارزیابی تحولات اخیر منطقه در گفت‌وگو با داود حشمتی

برگ برنده ایران چیست؟